آندوسکوپی روشی برای تهیه عکس و ویدئو از اندام‌ها و ساختارهای داخلی بدن به وسیله‌ی ابزار اسکوپ است. پزشکان از این روش برای غربالگری، تشخیص و درمان بیماری‌ها استفاده می‌کنند. آندوسکوپی انواع مختلفی دارد و هر کدام از آنها برای اندام‌های مختلف کاربرد دارد. رایج‌ترین انواع آندوسکوپی شامل کولونوسکوپی، آندوسکوپی فوقانی و لاپاراسکوپی است.
آندوسکوپی چیست؟
آندوسکوپی یک روش پزشکی برای مشاهده‌ی اعضای داخل بدن است. در این روش، پزشک یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر به نام آندوسکوپ را وارد بدن می‌کند تا قسمت‌های داخلی مانند معده، روده یا اندام‌های دیگر را بررسی کند. روی نوک این لوله یک دوربین و چراغ قرار دارد که تصاویر را به مانیتور منتقل می‌کند و پزشک می‌تواند همه چیز را به‌صورت زنده ببیند. بعضی آندوسکوپ‌ها می‌توانند ابزارهایی را عبور دهند تا نمونه‌برداری یا کارهای درمانی کوچک انجام شود.
پزشکان از آندوسکوپی برای شناسایی و بررسی بیماری‌ها استفاده می‌کنند. یکی از رایج‌ترین انواع آن، کولونوسکوپی است که برای تشخیص سرطان روده بزرگ به کار می‌رود. یکی از مزیت‌های مهم آندوسکوپی این است که می‌توان با استفاده از آن، نمونه‌ای از بافت‌های مشکوک را برداشت و برای بررسی دقیق‌تر به آزمایشگاه فرستاد؛ این کار را بیوپسی می‌نامند. بیوپسی مشخص می‌کند که آیا توده یا ضایعه سرطانی است یا نه. از آندوسکوپی برای کارهای درمانی نیز استفاده می‌شود. آندوسکوپی در موارد زیر به پزشکان کمک می‌کنند که:
- زخم‌ها را ببندند
- دارو تزریق کنند
- مایع تخلیه کنند
- خونریزی داخلی را متوقف کنند
- بافت آسیب‌دیده یا تومورها را بردارند
- انسداد را رفع کرده یا اندام‌هایی که خیلی تنگ هستند را گشاد کنند
- استنت (لوله‌های کوچک برای باز نگه‌داشتن اندام مسدود یا آسیب‌دیده) قرار دهند
- جراحی انجام دهند
انواع اندوسکوپی
روش‌های آندوسکوپی انواع مختلفی دارند اما همه آنها اساساً به یک روش مشابه عمل می‌کنند. در تمام انواع اندوسکوپی پزشک اسکوپ را به‌آرامی از طریق یک دهانه طبیعی بدن یا برش کوچک وارد می‌کند. این اسکوپ به آنها امکان دسترسی مستقیم به قسمت‌هایی از بدن را می‌دهد که باید بررسی یا درمان شوند.
تفاوت انواع آندوسکوپی به چند عامل بستگی دارد. اول، نام هر روش معمولاً نشان‌دهنده اندام مورد بررسی است. مثلاً “کولونوسکوپی” به بررسی روده بزرگ اختصاص دارد. دوم، نوع اسکوپ مورد استفاده نیز بر اساس همان اندام نام‌گذاری می‌شود، مانند کولونوسکوپ در کولونوسکوپی. انواع آندوسکوپی به شرح زیر است:
- گاستروسکوپی
- آندوسکوپی سرطان معده
- کولونوسکوپی
- رتروگراد آندوسکوپی
- ازوفاگوگاسترودئودنوسکوپی
- آنوسکوپی
- آرتروسکوپی
- برونکوسکوپی
- سیستوسکوپی
- هیستروسکوپی
- لاپاروسکوپی
علت انجام آندوسکوپی
آندوسکوپی فوقانی برای شناسایی و گاهی درمان مشکلاتی استفاده می شود که بخش بالایی دستگاه گوارش را درگیر می کنند. این بخش شامل مری، معده و قسمت ابتدایی روده کوچک (دوازدهه) است.
پزشک شما ممکن است انجام آندوسکوپی را در شرایط زیر لازم بداند:
- بررسی علائم: آندوسکوپی به پزشک کمک می کند تا علت بروز نشانه های گوارشی مانند سوزش سر دل، تهوع، استفراغ، درد شکم، مشکل در بلع و خونریزی دستگاه گوارش را پیدا کند.
- تشخیص بیماری: این روش در مرکز آندوسکوپی امکان برداشتن نمونه های بافتی (بیوپسی) را فراهم می کند تا بیماری ها و شرایطی که می توانند موجب کم خونی، خونریزی، التهاب یا اسهال شوند، مورد آزمایش قرار گیرند. همچنین می تواند به شناسایی برخی سرطان های دستگاه گوارش فوقانی کمک کند.
- درمان: می توان ابزارهای مخصوصی را از طریق آندوسکوپ وارد کرد تا مشکلات موجود در دستگاه گوارش درمان شوند. برای مثال، از آندوسکوپی می توان برای سوزاندن یک رگ خونی و متوقف کردن خونریزی، گشاد کردن مری تنگ شده، برداشتن پولیپ یا خارج کردن یک جسم خارجی استفاده کرد.
گاهی آندوسکوپی همراه با روش های دیگری مانند سونوگرافی انجام می شود. ممکن است یک مبدل (پروب) سونوگرافی به آندوسکوپ متصل شود تا تصاویری از دیواره مری یا معده تهیه گردد. سونوگرافی آندوسکوپیک همچنین به تصویربرداری از اندام هایی که دسترسی به آن ها دشوار است، مانند لوزالمعده (پانکراس)، کمک می کند. آندوسکوپ های مدرن تر از تصاویر ویدئویی با وضوح بالا (High-Definition) برای ارائه جزئیات دقیق تر استفاده می کنند.
بسیاری از آندوسکوپ ها به فناوری موسوم به “تصویربرداری با باند باریک” (Narrow Band Imaging) مجهز هستند. این فناوری با استفاده از نور ویژه، به تشخیص بهتر شرایطی که ممکن است به سرطان منجر شوند (پیش سرطانی)، مانند مری بارت، کمک می کند.